ΔΙΑΚΟΠΗ
​ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

image-316610-diakopi-kapnismatos.jpg
Τα Οφέλη από τη Διακοπή του Καπνίσματος​
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το ζήτημα του περιορισμού του καπνίσματος αποτελεί ζωτικό αίτημα για τη Δημόσια Υγεία. Στις νεαρές ηλικίες, κύριο μέλημα αποτελεί η πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος. Αντίθετα, η διακοπή καπνίσματος φαίνεται να αποτελεί τη μόνη ριζική λύση στις περιπτώσεις εδραιωμένης καπνιστικής συμπεριφοράς, ειδικά από τη στιγμή που ένα μεγάλο ποσοστό καπνιστών (περίπου τα 2/3) δηλώνουν επιθυμία διακοπής. Η απλή μείωση του αριθμού των τσιγάρων δε φαίνεται να παρέχει άμεσα οφέλη. Η διακοπή όμως μπορεί να μειώσει το οικονομικό κόστος λόγω του καπνίσματος, τη σχετιζόμενη με αυτό νοσηρότητα και θνησιμότητα, καθώς και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά πως μέσω της μείωσης του καπνίσματος κατά 50% μέχρι το έτος 2020, είναι δυνατόν να αποφευχθούν 180 εκατομμύρια θάνατοι.

Καθολικά αποδεκτό είναι το γεγονός ότι όσο νωρίτερα εγκαταλείψει κάποιος τη συνήθεια του καπνίσματος, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να προσβληθεί από κάποιο νόσημα και να επιμηκύνει, έτσι, σημαντικά τη διάρκεια ζωής του. Η διακοπή, εξάλλου, του καπνίσματος σε κάθε ηλικία συνεπάγεται ελάττωση της επικινδυνότητας για πρόωρο θάνατο. Ακόμα και η καθυστερημένη διακοπή του καπνίσματος, μετά την ηλικία των 65 ετών, αυξάνει το προσδόκιμο επιβίωσης κατά 1,4 χρόνια για τους άνδρες και κατά 2,7 για τις γυναίκες. Η διακοπή σε μικρότερη ηλικία, για παράδειγμα στα 35, αυξάνει ακόμα περισσότερο το προσδόκιμο επιβίωσης, φθάνοντας τα 6,9 χρόνια για τους άνδρες και τα 6,1 χρόνια για τις γυναίκες.

Η διακοπή του καπνίσματος έχει άμεσες και μακροπρόθεσμες ωφέλειες για τα άτομα όλων των ηλικιών.

Συγκεκριμένα:
  • Αμέσως 20 λεπτά μετά τη διακοπή του καπνίσματος, η αρτηριακή πίεση και η συχνότητα των σφυγμών επανέρχονται στο κανονικό και η κυκλοφορία βελτιώνεται στα πόδια και τα χέρια διατηρώντας τα ζεστά.
  • Οχτώ ώρες μετά τη διακοπή του καπνίσματος, τα επίπεδα του οξυγόνου στο αίμα επανέρχονται στο κανονικό.
  • 24 ώρες μετά τη διακοπή του καπνίσματος, τα επίπεδα μονοξειδίου του άνθρακα μειώνονται, φτάνοντας εκείνα των μη καπνιστών, ενώ οι πνεύμονες αρχίζουν ν’ αποβάλλουν τη βλέννα και άλλα υπολείμματα του ουσιών που εμπεριέχονται στον καπνό.
  • Εντός 48 ωρών από τη διακοπή του καπνίσματος, η νικοτίνη δεν είναι πλέον ανιχνεύσιμη στον οργανισμό και οι αισθήσεις της γεύσης και της οσμής βελτιώνονται.
  • 72 ώρες μετά τη διακοπή του καπνίσματος, η αναπνοή γίνεται ευκολότερη, καθώς χαλαρώνουν οι βρογχικοί σωλήνες και τα επίπεδα ενέργειας αυξάνονται.
  • Δύο με 12 εβδομάδες μετά από τη διακοπή του καπνίσματος, η κυκλοφορία του αίματος βελτιώνεται σε ολόκληρο το σώμα, διευκολύνοντας το βάδισμα.
  • Τρεις με εννέα μήνες μετά τη διακοπή του καπνίσματος, τα προβλήματα αναπνοής, όπως ο βήχας, η δύσπνοια και ο συριγμός κατά την αναπνοή βελτιώνονται. Συνολικά, η πνευμονική λειτουργία αυξάνεται κατά 5-10%.
  • Ένα χρόνο μετά τη διακοπή του καπνίσματος, ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής ή και θανάτου στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, μειώνεται κατά 50% σε σχέση με τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει ένας καπνιστής.
  • 10 χρόνια μετά τη διακοπή του καπνίσματος, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα μειώνεται κατά 50% σε σχέση με τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει ένας καπνιστής. Ο κίνδυνος θανάτου, από οποιαδήποτε μορφή καρκίνου που σχετίζεται με το κάπνισμα, μειώνεται σημαντικά 5 χρόνια μετά τη διακοπή του. Αν και η μείωση του κινδύνου είναι πιο βαθμιαία για τους ανθρώπους μεγαλύτερη ηλικίας, τα οφέλη από τη διακοπή του καπνίσματος είναι εμφανή σε διάστημα 5-10 έτη από τη διακοπή.
  • 15 χρόνια μετά τη διακοπή του καπνίσματος ο κίνδυνος θανάτου, από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα, μειώνεται και ισοδυναμεί με τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει ένας άνθρωπος, ο οποίος δεν έχει καπνίσει ποτέ.
  • Μακροπρόθεσμα, μειώνεται ο κίνδυνος αρτηριοσκλήρωσης και συσχετιζόμενων ασθενειών, ο κίνδυνος οστεοπόρωσης, καθώς και ο κίνδυνος περιπλοκών σε ασθενείς που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη.
  • Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στα οφέλη που αποκομίζει μια έγκυος γυναίκα ή μια γυναίκα που σκοπεύει να αποκτήσει παιδί. Με τη διακοπή του καπνίσματος πριν την έναρξη της κύησης ή κατά τους τρεις πρώτους μήνες, μειώνεται ο κίνδυνος αποβολής, πρόωρου τοκετού και άλλων επιπλοκών, όπως είναι το χαμηλό βάρος του νεογνού.
  • Σε κοινωνικό επίπεδο, τα οφέλη αφορούν κυρίως τη Δημόσια Υγεία και τη μείωση του οικονομικού κόστους εξαιτίας του καπνίσματος. Είναι δε σημαντικό το ότι οι παρεμβάσεις διακοπής καπνίσματος εμφανίζονται να είναι από τις πιο συμφέρουσες από άποψη κόστους-αποτελεσματικότητας, ειδικά αν συγκριθούν με άλλες προληπτικές παρεμβάσεις κατά του καρκίνου.
  • Σε καθαρά εργασιακά πλαίσια, οι παρεμβάσεις διακοπής του καπνίσματος επιφέρουν ελάττωση της συχνότητας των απουσιών και αύξηση της παραγωγικότητας, μειώνοντας ταυτόχρονα τη νοσηρότητα (λιγότεροι τραυματισμοί και ατυχήματα εν ώρα εργασίας), τη θνησιμότητα και το οικονομικό κόστος λόγω χαμένων εργατοωρών.

Επιδημιολογία

Σήμερα υπάρχουν 1.1 δισεκατομμύρια καπνιστές παγκοσμίως. Κάθε μέρα, περίπου 80 - 100.000 νέοι άνθρωποι παγκοσμίως αρχίζουν το κάπνισμα. Εάν οι τρέχουσες τάσεις συνεχιστούν, ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί σε 1,6 δισεκατομμύρια έως το έτος 2025. Οι επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία ευθύνονται για 2.000.000 θανάτους το χρόνο στις αναπτυγμένες χώρες και για 1.000.000 θανάτους στις αναπτυσσόμενες. Περισσότεροι από 500.000 θάνατοι παρουσιάζονται ετησίως σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση ως αποτέλεσμα του καπνίσματος. Έχει υπολογιστεί, ότι κάθε τσιγάρο που καπνίζεται αφαιρεί κατά μέσο όρο πέντε λεπτά από τη ζωή του καπνιστή. Έχει επίσης υπολογιστεί, ότι κάθε 10 δευτερόλεπτα ένας άνθρωπος πεθαίνει εξαιτίας του τσιγάρου. Ο αριθμός αυτός συνεχώς αυξάνει, κυρίως επειδή αυξάνονται οι θάνατοι μεταξύ των γυναικών καπνιστριών παγκοσμίως και ο αριθμός των καπνιστών στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στην Ευρώπη 100.000.000 άνθρωποι πεθαίνουν 20 χρόνια νωρίτερα από το μέσο όρο ζωής, εξαιτίας του καπνίσματος. Υπολογίζεται ότι ο ετήσιος αριθμός θανάτων σε παγκόσμια κλίμακα εξαιτίας του καπνίσματος θα είναι το 2025 περίπου 10.000.000.

Μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών κρατών, η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό καπνιστών στη Δυτική Ευρώπη και ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στον κόσμο. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής το έτος 2006, το 40% των Ελλήνων ανδρών και γυναικών, είναι καπνιστές. Συγκεκριμένα, το 49,9% των ανδρών και το 30,8% των γυναικών άνω των 18 ετών καπνίζουν σε καθημερινή βάση. Για τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες, τα ποσοστά ανέρχονται στο 44,3% των Ελλήνων για τα έτη 18 έως 24, στο 50,8% των Ελλήνων για τα έτη 25 έως 34, στο 53,9% για τα έτη 35-44, στο 47% για τα έτη 45 έως 54, στο 34,7% για τα έτη 55 έως 64 και στο 16,5% για τα έτη 65 και άνω.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα που παρουσιάζει η καπνιστική συμπεριφορά στα νεαρά άτομα, ιδίως στην εφηβική ηλικία. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που αφορούν τη χρονική περίοδο 2002-2005, ένα ποσοστό 13,5% των αγοριών και ένα ποσοστό 14,1% των κοριτσιών ηλικίας 15 ετών καπνίζει, τουλάχιστον περιστασιακά. Όσον αφορά τη γεωγραφική εξάπλωση της καπνιστικής συμπεριφοράς στην Ελλάδα, μεγαλύτερο ποσοστό καθημερινών καπνιστών παρατηρείται στα αστικά κέντρα (42,5%) σε σύγκριση με τα αγροτικά κέντρα (32,5%). Όσον αφορά την οικογενειακή κατάσταση των καθημερινών καπνιστών το 38,2% είναι έγγαμοι και το 50,8% άγαμοι.

Σύμφωνα με στοιχεία που αφορούν την ημερήσια κατανάλωση καπνού των Ελλήνων, το 21,1% των καθημερινών καπνιστών καταναλώνει έως 10 τσιγάρα την ημέρα, το 38,6% καταναλώνει 10-20 τσιγάρα την ημέρα, ενώ το 40% καταναλώνει πάνω από 20 τσιγάρα ημερησίως (περίπου το 16% του πληθυσμού). Άρα 4 στους 10 καθημερινούς καπνιστές καπνίζουν πάνω από 20 τσιγάρα ημερησίως.

Το κάπνισμα, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες, αυξάνεται στο κεντρικό και το ανατολικό τμήμα της Ευρώπης, ενώ μειώνεται ή είναι σταθερό στις υπόλοιπες περιοχές της Ευρώπης. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν το γεγονός, ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι νέες γυναίκες καπνίζουν ήδη περισσότερο απ’ ότι οι νεαροί άνδρες, είναι πιθανό στο προσεχές μέλλον το ποσοστό των γυναικών που καπνίζουν να είναι μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών. Αυτό συνδέεται με τη μεταβαλλόμενη κοινωνική και οικονομική κατάσταση των γυναικών, τη διαφήμιση και την προώθηση των τσιγάρων.

Στην Ελλάδα, διαπιστώνεται, γενικότερα, μια αύξηση του αριθμού της κατά κεφαλήν κατανάλωσης τσιγάρων από 2,573 το 1970 σε 3,772 το 1995, ενώ μείωση παρουσιάζεται στο αριθμό αυτό (2,977) το έτος 2000.

Η διερεύνηση της στάσης απέναντι στο ενδεχόμενο της διακοπής φανερώνει πως δύο στους 3 καθημερινούς καπνιστές (64,5%) σκοπεύουν ή σκέπτονται να κόψουν το κάπνισμα. Από αυτούς, το μεγαλύτερο ποσοστό παρατηρείται στις ηλικίες 18-24 (70,9%) και στις ηλικίες 45-54 (69,5%), ενώ μικρές είναι οι διαφορές που παρουσιάζονται για τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες, με το μικρότερο ποσοστό να εμφανίζεται σε ηλικία από 65 έτη+ (50%). Μεγάλος είναι ο αριθμός θανάτων που αποδίδεται σε νοσήματα που σχετίζονται με το κάπνισμα. Στη δεκαετία του 1950, το 10% των θανάτων στους άνδρες όλων των ηλικιών και το 2% των θανάτων στις γυναίκες οφείλονταν στο κάπνισμα. Στη δεκαετία του 1990, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 21% των θανάτων για τους άνδρες και 3% των θανάτων για τις γυναίκες, ενώ στη δεκαετία του 2000, τα ποσοστά αυτά εκτιμώνται σε 22% των θανάτων για τους άνδρες και 3% των θανάτων για τις γυναίκες.
image-316718-tsigaro.jpg

Τέσσερα βήματα για να σταματήσετε το κάπνισμα:
Αν είστε καπνιστές, το πιο σημαντικό βήμα για να βελτιώσετε την υγεία σας είναι να σταματήσετε το κάπνισμα.

1ο ΒΗΜΑ: Η ΑΠΟΦΑΣΗ

Γιατί να κόψω το κάπνισμα;

5 βασικοί λόγοι:
1. Το κάπνισμα σκοτώνει
Σύμφωνα με τα δεδομένα:
  • 5.000.000 άνθρωποι σ' όλο τον κόσμο, πεθαίνουν κάθε χρόνο εξαιτίας του καπνίσματος. Αυτό σημαίνει, ένας θάνατος κάθε 10 δευτερόλεπτα.
  • Στην Ελλάδα κάθε χρόνο 20.000 άτομα πεθαίνουν εξαιτίας του καπνίσματος.
  • Έχει υπολογιστεί ότι κάθε τσιγάρο κόβει 5 λεπτά από τη ζωή του καπνιστή.

2. Ο καπνός είναι τοξικός
Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει περίπου 4.000 ουσίες, πολλές από τις οποίες είναι καρκινογόνες. Οι πιο σημαντικές βλαβερές ουσίες του καπνού είναι: Μονοξείδιο του άνθρακα. Μειώνει την ικανότητα του αίματος να οξυγονώνει τους ιστούς και προκαλεί υποξαιμία, που ευνοεί τη δημιουργία ενδοθηλιακών βλαβών στα αγγεία, με συνέπεια την πρόκληση αθηρωματοσκλήρυνσης. Ερεθιστικές ουσίες. Αυξάνουν την παραγωγή βλέννας στους βρόγχους και μειώνουν την αποβολή της. Έτσι εξηγείται ο βήχας των καπνιστών και η αυξημένη συχνότητα λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος, που μπορεί να καταλήξουν σε χρόνια βρογχίτιδα. Πίσσα. Στην πίσσα οφείλεται η καρκινογόνος δράση του καπνού και είναι υπεύθυνη κατά 90% για την πρόκληση του καρκίνου των πνευμόνων. Επίσης, η πίσσα εγκαθίσταται στο βλεννογόνο του αναπνευστικού και πεπτικού συστήματος και είναι η αιτία για το 50% των χρόνιων βρογχίτιδων. Νικοτίνη. Απορροφάται γρήγορα από τη στοματική κοιλότητα και τους πνεύμονες. Ευθύνεται για τις βλάβες που προκαλεί ο καπνός στα αγγεία. Είναι υπεύθυνη για την εξάρτηση από τον καπνό.


3. Το κάπνισμα προκαλεί σοβαρές παθήσεις
Πολλές παθήσεις σχετίζονται αιτιολογικά με το κάπνισμα. Στις κυριότερες απ' αυτές περιλαμβάνονται:

  • Ισχαιμική καρδιοπάθεια.
  • Καρκίνος του πνεύμονα (85% στους άντρες και 77% στις γυναίκες).
  • Βλάβη των εγκεφαλικών αγγείων.
  • Αγγειοπάθεια των κάτω άκρων.
  • Καρκίνος του λάρυγγα, του φάρυγγα, του οισοφάγου, της στοματικής κοιλότητας και της ουροδόχου κύστης.
  • Χρόνια βρογχίτιδα, πνευμονικό εμφύσημα, βρογχικό άσθμα.

Το κάπνισμα προκαλεί επίσης:
  • Μείωση της φυσικής άμυνας του οργανισμού.
  • Μείωση της αντοχής και των επιδόσεων.
  • Πρωινό βήχα.
  • Απώλεια της αίσθησης της γεύσης και της όσφρησης.

4. Το κάπνισμα προκαλεί εξάρτηση
Τα 2/3 περίπου των καπνιστών επιθυμούν να σταματήσουν το κάπνισμα. Πολλοί το επιχειρούν, λιγότεροι όμως τα καταφέρνουν. Χρειάζεται αποφασιστικότητα και την κατάλληλη συμβουλευτική υποστήριξη, γιατί ο κύριος λόγος της αποτυχίας οφείλεται στην εξάρτηση κυρίως από τη νικοτίνη.

Ψυχολογική εξάρτηση και συμπεριφορά. Συνδέεται με επαναλαμβανόμενες κινήσεις, όπως είναι η αναζήτηση του πακέτου και του αναπτήρα, το άναμμα του τσιγάρου, οι εισπνοές και εκπνοές του καπνού, το σβήσιμο κ.λπ.
Φαρμακολογική εξάρτηση. Αφορά την εξάρτηση από τη νικοτίνη. Τα χαρακτηριστικά της φαρμακολογικής και ψυχολογικής εξάρτησης από τη νικοτίνη είναι τα ίδια με εκείνα που χαρακτηρίζουν την εξάρτηση από τα παράνομα ναρκωτικά, όπως είναι η ηρωίνη και η κοκαΐνη!


5. Το κάπνισμα βλάπτει και τους γύρω σας
Είναι το λεγόμενο παθητικό κάπνισμα. Το παθητικό κάπνισμα, εκτός από τις άμεσες συνέπειες στην υγεία του μη καπνιστή -ερεθισμός των ματιών, του αναπνευστικού συστήματος κ.ά.- αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης στεφανιαίας νόσου και καρκίνου του πνεύμονα. Τα παιδιά με γονείς καπνιστές παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης βρογχίτιδας και πνευμονίας, καθώς και άλλων παθήσεων του αναπνευστικού συστήματος.

5 επιπλέον λόγοι για να το σταματήσετε:
  • α. Αυξάνεται η αυτοεκτίμησή σας.
  • β. Βελτιώνεται η φυσική σας κατάσταση.
  • γ. Βελτιώνεται η εμφάνισή σας.
  • δ. Δεν επηρεάζεται η γονιμότητα και η εγκυμοσύνη.
ε. Εξοικονομείτε χρήματα.

2ο ΒΗΜΑ: Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

Το δεύτερο βήμα, που είναι η προετοιμασία για τη διακοπή του καπνίσματος, είναι το πιο σημαντικό. Η σωστή προετοιμασία οδηγεί στην επιτυχία, αφού μειώνει τις πιθανότητες υποτροπής. Στην πλειονότητα, όσοι αποτυγχάνουν να σταματήσουν το κάπνισμα είναι γιατί δεν έχουν προετοιμαστεί σωστά για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που δημιουργεί η διακοπή του. Το καλύτερο «ατού» για τη διακοπή του καπνίσματος είναι ο ίδιος ο καπνιστής. Μόνο αυτός μπορεί να πάρει την απόφαση και να την τηρήσει.

Τι να κάνετε:
  • Βοηθήστε την απόφαση της διακοπής του καπνίσματος να ωριμάσει με το να τη σκέφτεστε συχνά και να ξεκαθαρίζετε τα πραγματικά σας κίνητρα.
  • Μην προσπαθείτε να αλλάξετε πολλές συνήθειες μαζί.
Αναλογιστείτε τις παλιές αποτυχημένες σας προσπάθειες και καταγράψτε τους λόγους για τους οποίους αποτύχατε.

3ο ΒΗΜΑ: Η ΠΡΑΞΗ

Κόβω το κάπνισμα. Μαχαίρι ή σταδιακά;
Οι περισσότεροι καπνιστές που αποφασίζουν να κόψουν το κάπνισμα το κόβουν «μαχαίρι». Αυτή είναι η πιο δημοφιλής και επιτυχημένη στρατηγική διακοπής του καπνίσματος. Αν παρόλα αυτά πιστεύετε ότι μπορείτε να το ελαττώσετε σταδιακά μέχρι να το κόψετε τελείως, μπορείτε να το δοκιμάσετε, θέτοντας μικρούς και εφικτούς στόχους. Το μυστικό της επιτυχίας είναι η θέληση και η αποφασιστικότητα. Σταματήστε το κάπνισμα για εσάς τους ίδιους, αναλογιστείτε και ξεπεράστε όλους εκείνους τους λόγους που σας έστρεψαν αρχικά στο κάπνισμα και σκεφτείτε τα οφέλη από τη διακοπή του. Ζήστε μια πιο υγιεινή ζωή απαλλαγμένη από εθισμούς. Το αξίζετε.


Πώς να κόψω το κάπνισμα χωρίς να πάρω βάρος;
Συνήθως, λίγοι άνθρωποι παίρνουν βάρος όταν σταματούν το κάπνισμα, αλλά και όταν αυτό συμβεί, τα επιπλέον κιλά συνήθως δεν είναι πολλά. Υπάρχουν εύκολοι τρόποι για να ελέγξετε το βάρος σας όταν σταματήσετε το κάπνισμα.
Για παράδειγμα: Αρχίστε να τρώτε υγιεινά. Τρώτε μικρότερες μερίδες, σε μικρότερα πιάτα. Προτιμήστε τα φρούτα και τα λαχανικά, αντί τα γλυκά και τις καραμέλες.

Φυσική άσκηση:
Η άσκηση εξασφαλίζει την επιτυχία της προσπάθειάς σας να κόψετε το κάπνισμα. Βοηθά να χαλαρώσετε και να μην το σκέφτεστε.

4ο ΒΗΜΑ: Η ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ

Αντιστέκομαι στον πειρασμό να καπνίσω.
  • Σχεδιάστε από πριν πως θα αντιδράσετε σε δύσκολες κοινωνικές καταστάσεις.
  • Μάθετε να χαλαρώνετε και να αντιμετωπίζετε καλύτερα το άγχος σας.
  • Κάντε πράγματα που σας ευχαριστούν.

Ο ΚΑΠΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟΞΙΚΟΣ
Στον καπνό του τσιγάρου περιλαμβάνονται περίπου 4000 χημικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων 40 περίπου καρκινογόνες ουσίες, όπως η φορμαλδεΰδη, το ολικά οξειδωμένο άζωτο, το υδροκυάνιο, το κάδμιο και άλλα βαριά μέταλλα. Μερικές έχουν τοξική δράση, ενώ οι περίπου 40 ενώσεις ασκούν αποδεδειγμένα καρκινογόνο δράση.

Οι ουσίες του μείγματος του καπνού βρίσκονται είτε σε σωματιδιακή, είτε σε αέρια μορφή. Ενδεικτικές ουσίες της αέριας φάσης είναι το μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα, το υδροκυάνιο, τα οξείδια του αζώτου, πτητικές θειούχες ενώσεις, πτητικοί υδρογονάνθρακες, νιτρίλια, αλκοόλες, αλδεΰδες και κετόνες. Σε σωματιδιακή μορφή βρίσκονται η νικοτίνη, η πίσσα, το μονοξείδιο του άνθρακα. Η νικοτίνη είναι η κύρια ουσία που ευθύνεται για την εξάρτηση που αναπτύσσεται από τον καπνό. Η τοξική της δράση είναι μέτρια συγκριτικά με την τοξικότητα των υπολοίπων συστατικών του καπνού. Η νικοτίνη, όπως και το μονοξείδιο του άνθρακα δεν έχουν καρκινογόνο δράση, ενώ η πίσσα είναι ένωση πολλών ουσιών, μερικές από τις οποίες είναι καρκινογόνες (πολυκυκλικοί και αρωματικοί υδρογονάνθρακες). Η πίσσα είναι ουσιαστικά αυτό που απομένει μετά την απομάκρυνση της νικοτίνης και της υγρασίας. Πρόκειται για ένωση πολλών και καρκινογόνων ουσιών, έχει σκούρο χρώμα και κολλώδη υφή. Επικάθεται στους βλεννογόνους του στόματος, των πνευμόνων, του στομάχου και του εντέρου, συμβάλλοντας στην πρόκληση καρκίνου αυτών των περιοχών, αλλά και στην εκδήλωση εμφυσήματος, χρόνιων αναπνευστικών ή και άλλων παθήσεων.

Το μονοξείδιο του άνθρακα αποτελεί βλαπτική ουσία που περιέχεται στον καπνό του τσιγάρου. Δεν μειώνει μόνο τη μεταφερόμενη ποσότητα οξυγόνου, καθώς αυτό ενώνεται με την αιμοσφαιρίνη (μια πρωτεΐνη που μεταφέρει το οξυγόνο από τους πνεύμονες στο υπόλοιπο σώμα, καθώς και το διοξείδιο του άνθρακα πίσω στους πνεύμονες), αλλά και δυσχεραίνει τη μεταφορά οξυγόνου από το αίμα στους ιστούς. Έτσι, προκαλούνται χρόνιες βλάβες στους ιστούς. Η ποσότητα μονοξειδίου του άνθρακα που περιέχεται στον καπνό του τσιγάρου είναι τουλάχιστον τόσο υψηλή, όσο εκείνη ενός μη καταλυτικού βενζινοκινητήρα.
ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ
Το παθητικό κάπνισμα θεωρείται σήμερα η τρίτη προλήψιμη αιτία θνησιμότητας. Σύμφωνα με ερευνητικά στοιχεία, στην Ελλάδα 1 στους 3 μη καθημερινούς καπνιστές εκτίθεται καθημερινά στον καπνό των άλλων στο σπίτι και 4 στους 10 μη καθημερινούς καπνιστές εκτίθενται καθημερινά στον καπνό άλλων στον εργασιακό χώρο. Οι συνέπειες του καπνίσματος επιβαρύνουν και όσους εκτίθενται παθητικά στον καπνό.

Ένας παθητικός καπνιστής υπολογίζεται ότι εισπνέει το 1% του καπνού ενός καπνιστή. Το παθητικό κάπνισμα είναι ένα μείγμα 4.000 χημικών ουσιών και ορίζεται ως το άθροισμα του καπνού που εισπνέεται και εκπνέεται από τον καπνιστή (καπνός κεντρικής ροής) και τον καπνό που προέρχεται από την άκρη του καιόμενου τσιγάρου (καπνός περιφερικής ροής). Ανήκει στην ομάδα των καρκινογόνων τύπου Α. Στα ούρα και στο αίμα των ατόμων που εκτέθηκαν σε παθητικό κάπνισμα εντοπίστηκαν νικοτίνη, κοτίνη (το μεταβολικό της προϊόν) και καρκινογόνες ουσίες. Στους μη καπνιστές ο καπνός (ιδιαίτερα σε κλειστούς χώρους) ερεθίζει τα μάτια, προδιαθέτει σε συχνές φλεγμονές του επιπεφυκότα και ερεθίζει το αναπνευστικό σύστημα. Επίσης, προκαλεί ρινικά συμπτώματα, βήχα και κεφαλαλγίες, καθώς και κρίσεις βρογχικού άσθματος ή άλλες αλλεργικές αντιδράσεις. Οι επιδράσεις αυτές είναι πιο έντονες στα παιδιά.

Το παθητικό κάπνισμα δρα ως ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου μιας σειράς νοσημάτων, όπως είναι οι καρδιακές παθήσεις, τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, ο καρκίνος του πνεύμονα, ο ρινικός καρκίνος, η επιδείνωση του άσθματος, η ελαττωμένη γονιμότητα και η μειωμένη αναπνευστική λειτουργία. Ο κίνδυνος για έναν παθητικό καπνιστή να νοσήσει από καρδιακή νόσο είναι ίσος με το 25% του κινδύνου που διατρέχει ένας καπνιστής, ενώ ο κίνδυνος για πρόκληση εγκεφαλικού επεισοδίου αυξάνει κατά 82% στους άνδρες και κατά 66% στις γυναίκες. Ακόμη και η μικρή έκθεση για σύντομο χρονικό διάστημα αυξάνει τον κίνδυνο προσβολής των μη καπνιστών από καρδιακή νόσο. Ο σχετικός κίνδυνος για ισχαιμική νόσο του μυοκαρδίου έχει αναφερθεί 1,3 φορές μεγαλύτερος σε όσους μη καπνιστές εκτίθενται συστηματικά στον καπνό του τσιγάρου σε σχέση με μη καπνιστές που δεν εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα. Στις Η.Π.Α. ευθύνεται για περίπου 3.000 θανάτους από καρκίνο πνεύμονα ετησίως, αλλά και 35.000 θανάτους από καρδιολογικά προβλήματα σε μη καπνιστές.

Η σχέση του παθητικού καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονα έχει τεκμηριωθεί ερευνητικά. Σε Ελληνίδες μη καπνίστριες με σύζυγο καπνιστή διαπιστώθηκε σχετικός κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα 2,4 φορές μεγαλύτερος απ’ ότι σε γυναίκες μη καπνίστριες με σύζυγο μη καπνιστή, όταν η κατανάλωση τσιγάρων του συζύγου ήταν χαμηλότερη από ένα πακέτο την ημέρα και 3,4 φορές μεγαλύτερος όταν η κατανάλωση τσιγάρων από το σύζυγο ξεπερνούσε ημερησίως το ένα πακέτο.

Εκτός από τον καρκίνο του πνεύμονα, το παθητικό κάπνισμα συσχετίζεται και με τον καρκίνο του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου, της ουροδόχου κύστης, του νεφρού, του παγκρέατος, του εγκεφάλου, του θυρεοειδούς και του μαστού. Ακόμη, αυξάνει τη συχνότητα και άλλων παθήσεων και διαταραχών του αναπνευστικού συστήματος, ιδιαίτερα στα βρέφη και στα παιδιά με γονείς καπνιστές.

Επιπλέον, το παθητικό κάπνισμα συνδέεται με μια σειρά από άλλες παθήσεις, όπως ερεθισμούς των οφθαλμών, βήχα, κρυολογήματα, κεφαλαλγίες, γαστρεντερικές διαταραχές. Επίσης, το παθητικό κάπνισμα σε οποιοδήποτε περιβάλλον, αυξάνει τις πιθανότητες εκδήλωσης οξέος στεφανιαίου συνδρόμου, λαμβανομένων υπόψη και άλλων παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως είναι το μεγάλο σωματικό βάρος, οι αρνητικές διατροφικές συνήθειες, η έλλειψη σωματικής άσκησης, η αρτηριακή υπέρταση και το οικογενειακό ιστορικό στεφανιαίας νόσου.
Σημαντικές είναι, επίσης, οι αρνητικές συνέπειες του καπνίσματος κατά την εγκυμοσύνη, καθώς επηρεάζεται σημαντικά η αναπνευστική λειτουργία των νεογνών, αυξάνεται η συχνότητα των αναπνευστικών νοσημάτων κατά την παιδική ηλικία και ο κίνδυνος για χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια κατά την ενήλικη ζωή. Το κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη αυξάνει τις αυτόματες αποβολές, την περιγεννητική θνησιμότητα, τις συγγενείς ανωμαλίες και τους πρόωρους τοκετούς, ενώ επιδρά αρνητικά και στην υγεία της εγκύου, καθώς αυξημένη παρουσιάζεται στις καπνίστριες η συχνότητα της αποκόλλησης του πλακούντα, του πρόδρομου πλακούντα, των αιμορραγιών και της πρόωρης ρήξης του θυλακίου.


​Τέσσερις μύθοι που αφορούν το κάπνισμα:

1ος Μύθος

«Γιατί να σταματήσω το κάπνισμα; Η ζημιά στον οργανισμό μου έχει ήδη γίνει!»

Πραγματικότητα:
Είκοσι λεπτά από το τελευταίο τσιγάρο:
  • Η αρτηριακή πίεση γίνεται κανονική.
  • Οι καρδιακοί παλμοί επανέρχονται στο φυσιολογικό τους ρυθμό.
  • Η θερμοκρασία του σώματος επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα.

Μετά από 8 ώρες:
  • Το επίπεδο του μονοξειδίου του άνθρακα στο αίμα επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα.
  • Το οξυγόνο στο αίμα αυξάνεται.

Μετά από 24 ώρες:
  • Η γεύση και η όσφρηση βελτιώνονται.

Μετά από 72 ώρες:
  • Η αναπνοή γίνεται ευκολότερη, αφού οι αεραγωγοί των πνευμόνων χαλαρώνουν.

Μετά από δύο μήνες:
  • Βελτιώνεται η κυκλοφορία του αίματος.
  • Ο πρώην καπνιστής νιώθει μεγαλύτερη ζωντάνια, μπορεί να ανεβαίνει τις σκάλες, να περπατά γρηγορότερα και να γυμνάζεται χωρίς να λαχανιάζει.
  • Η λειτουργία των πνευμόνων αυξάνεται μέχρι και 30%.

Μετά από 5 χρόνια:
  • Μειώνεται σχεδόν στο μισό ο κίνδυνος του αιφνίδιου θανάτου από καρδιακή προσβολή.

Μετά από 10 χρόνια:
Αντικαθίστανται με φυσιολογικά τα προ-καρκινικά κύτταρα που δημιουργούνται από το κάπνισμα. Ο κίνδυνος για την εκδήλωση καρκίνου του πνεύμονα, καρδιοπαθειών και εγκεφαλικών επεισοδίων γίνεται σχεδόν ο ίδιος με αυτόν που διατρέχουν τα άτομα που δεν κάπνισαν ποτέ.

2ος Μύθος

«Το κάπνισμα μου προσφέρει απόλαυση και διέξοδο από το άγχος και το στρες»

Πραγματικότητα:
Όταν η νικοτίνη στο αίμα σας πέφτει σε χαμηλά επίπεδα έχετε συμπτώματα στέρησης, είστε νευρικοί και νιώθετε άγχος. Καπνίζοντας, αυξάνονται τα επίπεδα νικοτίνης, γίνεστε λιγότερο νευρικοί και μειώνεται το άγχος. Επομένως, το κάπνισμα είναι ο τρόπος που ικανοποιείται ο εθισμός στη νικοτίνη και η απόλαυση που δημιουργείται είναι αποτέλεσμα αυτού του εθισμού.

3ος Μύθος

«Δεν έχω τη δύναμη να σταματήσω το κάπνισμα»

Πραγματικότητα:
Η θέληση και η αποφασιστικότητα εξελίσσονται και αλλάζουν. Η απόφαση να διακόψετε το κάπνισμα ενισχύεται, αν αναλογιστείτε όλα όσα έχετε καταφέρει μέχρι σήμερα στη ζωή σας. Αντλήστε δύναμη και βάλτε τους στόχους σας. Μετά τις πρώτες δύσκολες μέρες, θα νιώσετε περήφανοι για τον εαυτό σας.

4ος Μύθος

«Δεν υπάρχει κανείς που μπορεί να με βοηθήσει να κόψω το κάπνισμα»

Πραγματικότητα:
Υπάρχει και καταρχάς είναι ο εαυτός σας. Πολλοί πρώην καπνιστές λένε ότι κατάφεραν να διακόψουν το κάπνισμα όταν σταμάτησαν να ψάχνουν γύρω τους για βοήθεια και στράφηκαν στον εαυτό τους για να βρουν τη δύναμη να κόψουν το τσιγάρο.

Αν όμως πραγματικά χρειαστείτε βοήθεια, υπάρχουν ορισμένες υπηρεσίες διακοπής καπνίσματος, όπως τα ιατρεία διακοπής καπνίσματος που λειτουργούν σε ορισμένα νοσοκομεία, καθώς και οι Σύμβουλοι Υγείας του ΙΚΠΙ, που μπορούν να σας προσφέρουν εξατομικευμένα ή ομαδικά προγράμματα διακοπής του καπνίσματος, με ή χωρίς τη χρήση υποκατάστατου νικοτίνης και ειδικών φαρμάκων. Με τα προγράμματα αυτά έχει φανεί ότι αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχίας μιας προσπάθειας διακοπής του καπνίσματος.

Τα στερητικά συμπτώματα:

Τα στερητικά συμπτώματα είναι τόσο σωματικά/οργανικά, όσο και ψυχολογικά. Συνήθως, αρχίζουν λίγες ώρες μετά από τη διακοπή του καπνίσματος και φτάνουν το μέγιστο βαθμό έντασης δύο με τρεις ημέρες αργότερα. Από το χρονικό σημείο αυτό και μετά παρουσιάζουν ύφεση, η έντασή τους ελαττώνεται βαθμιαία έως την πλήρη εξάλειψή τους. Η συνολική διάρκειά τους ενδέχεται να φθάσει από μερικές ημέρες μέχρι μερικές εβδομάδες.

Χαρακτηριστικά στερητικά συμπτώματα είναι τα ακόλουθα: δυσκολία συγκέντρωσης, ανησυχία, σύγχυση, αίσθημα κατάθλιψης, πονοκέφαλοι, αίσθημα τρόμου, ιδρώτας, έντονη επιθυμία για κάπνισμα, αγχώδεις εκδηλώσεις, εκνευρισμός και ευερεθιστότητα, διαταραχή των γνωστικών λειτουργιών, διαταραχές ύπνου, αυξημένη όρεξη ή και αύξηση του σωματικού βάρους, βραδυκαρδία, υπνηλία, ανικανότητα και άλλα. Τα συμπτώματα αυτά αποτελούν το μεγαλύτερο εμπόδιο για όσους θέλουν να κόψουν το κάπνισμα.

Έντονη επιθυμία για κάπνισμα: Ξεκινά 6-12 ώρες μετά τη διακοπή του καπνίσματος και είναι πιο έντονη κατά τη διάρκεια της 1ης εβδομάδας και μπορεί να διαρκέσει για ένα διάστημα 3-4 εβδομάδων. Η έντονη επιθυμία διαρκεί 30-90 δευτερόλεπτα. Αν μπορέσετε να αντισταθείτε η έντονη επιθυμία θα περάσει.

Δυσκολία συγκέντρωσης: Αποτελεί ένα από τα πιο κοινά συμπτώματα στέρησης. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες το 55% με 75% των καπνιστών που απέχουν από το κάπνισμα αναφέρουν δυσκολία συγκέντρωσης στο διάστημα της 1ης εβδομάδας από τη διακοπή. Ως σύμπτωμα, η δυσκολία συγκέντρωσης, αν εμφανιστεί, συνήθως ξεκινά μέσα στις πρώτες 24 ώρες από τη διακοπή, διατηρείται για το διάστημα των 2 πρώτων εβδομάδων και παύει να υφίσταται μέσα σε διάστημα ενός μήνα. Η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να επιβραδύνει τη δραστηριότητα κάποιων εγκεφαλικών λειτουργιών. Η επιβράδυνση αυτή μπορεί να προκαλέσει υπνηλία ή φτωχή συγκέντρωση. Αν αυτό συμβεί, κάντε ένα διάλειμμα προκειμένου να χαλαρώσετε και να αναζωογονηθείτε. Επιτελέστε τις σημαντικές υποχρεώσεις και τα καθήκοντά σας εκείνες τις στιγμές της ημέρας κατά τις οποίες νιώθετε περισσότερο σε εγρήγορση.

Αϋπνία: Οι διαταραχές στον ύπνο ενδέχεται να συμβούν στο διάστημα των πρώτων 48 ωρών μετά τη διακοπή του καπνίσματος, η ποιότητα του ύπνου σας όμως θα βελτιωθεί μετά το πέρας της 1ης εβδομάδας και τα συμπτώματα θα εξαφανιστούν τελείως μέσα στο διάστημα του 1ου μήνα από τη διακοπή. Αν και η διακοπή του καπνίσματος μπορεί αρχικά να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου σας, μακροπρόθεσμα θα σας βοηθήσει να κοιμάστε καλύτερα.

Καταθλιπτική συμπτωματολογία: Η νικοτίνη αποτελεί μια ιδιαιτέρως εθιστική ουσία. Δρα τόσο ως διεγερτική, όσο και ως κατασταλτική ουσία, ανάλογα με τη διάθεσή σας και την ώρα της ημέρας. Επηρεάζει τη διάθεσή σας προκαλώντας μεταβολές στα επίπεδα ορισμένων λειτουργιών του εγκεφάλου σας. Η ύπαρξη προηγούμενου ιστορικού καταθλιπτικής συμπτωματολογίας σχετίζεται με την εμφάνιση πιο σοβαρών συμπτωμάτων στέρησης. Η εμφάνιση της ήπιας καταθλιπτικής συμπτωματολογίας συνήθως ξεκινά στο διάστημα των πρώτων 24 ωρών από τη διακοπή, συνεχίζεται για διάστημα 1 έως 2 εβδομάδων και εξαφανίζεται μέσα σε διάστημα ενός μήνα.

Συναισθήματα θυμού, ευερεθιστότητας, απογοήτευσης ή έντονης ανησυχίας: Τα συναισθήματα αυτά μπορούν να εμφανιστούν ως συνέπεια της έλλειψης νικοτίνης στον οργανισμό. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, το 50% με 80% των καπνιστών που απέχουν από το κάπνισμα αναφέρουν τα συμπτώματα αυτά. Συνήθως, εμφανίζονται μέσα σε διάστημα 24 ωρών από τη διακοπή, είναι αρκετά έντονα στο διάστημα των πρώτων δύο εβδομάδων και εξαφανίζονται μέσα σε διάστημα ενός μήνα.

Τα νοσήματα που σχετίζονται με το κάπνισμα:

Το κάπνισμα αποτελεί το μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία, το πιο σημαντικό παράδειγμα επιλέξιμης ανθυγιεινής συμπεριφοράς και την υπ’ αριθμόν ένα προλαμβανόμενη αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας. Επιλέγοντας το κάπνισμα, οι άνθρωποι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων νόσων και μειώνουν το προσδόκιμο επιβίωσής τους. Το τακτικό κάπνισμα (έστω ένα τουλάχιστον τσιγάρο την ημέρα) έχει συσχετιστεί αιτιολογικά μ’ ένα σημαντικό αριθμό νοσημάτων. Η συσχέτιση αυτή αφορά κυρίως κακοήθη νεοπλάσματα, καρδιαγγειακά νοσήματα, καθώς και χρόνιες αποφρακτικές πνευμονοπάθειες (χρόνια βρογχίτιδα, πνευμονικό εμφύσημα, βρογχικό άσθμα). Το κάπνισμα ευθύνεται ακόμη για την πρόκληση πολλών άλλων νοσημάτων και διαταραχών ή συμμετέχει στην πρόκληση αυτή. Στα νοσήματα και τις διαταραχές αυτές, συμπεριλαμβάνονται τα νοσήματα πεπτικού, μυοσκελετικού και συνδετικού ιστού, τα νοσήματα ουροποιητικού/γεννητικού συστήματος, τα νοσήματα νευρικού συστήματος και αισθητηρίων οργάνων, η επιβράδυνση των γνωστικών λειτουργιών, η καταστροφή του ανοσοποιητικού συστήματος και η πρόκληση αναπηρίας, ως συνέπεια των προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με το κάπνισμα. Συνοπτικά, το κάπνισμα δεν ευθύνεται μόνο για ένα σημαντικό ποσοστό πρόωρων θανάτων, αλλά ευθύνεται και για τον αυξημένο κίνδυνο ασθενειών και για τη φτωχότερη ποιότητα ζωής στους ενήλικες προχωρημένης ηλικίας.


Νοσήματα αναπνευστικού συστήματος
Το κάπνισμα αποτελεί την κύρια αιτία για την εμφάνιση της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες. Οι θάνατοι από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια είναι 10 φορές περισσότεροι στους καπνιστές, απ’ ότι στους μη καπνιστές. Η αυξημένη συχνότητα στους καπνιστές οφείλεται στις παθοφυσιολογικές διεργασίες που προκαλεί το κάπνισμα στο αναπνευστικό σύστημα. Οι διεργασίες αυτές αφορούν κυρίως αλλαγές στους κεντρικούς και στους περιφερικούς αεραγωγούς, στις κυψελίδες, στα τριχοειδή, στο ανοσολογικό σύστημα. Έχει παρατηρηθεί αύξηση των λευκοκυττάρων, των λεμφοκυττάρων, των ηωσινοφίλων και της ΙgE ανοσοσφαιρίνης. Αποτέλεσμα αυτών των διεργασιών είναι οι καπνιστές να παρουσιάζουν περισσότερες αλλεργικές αντιδράσεις, μειωμένες τιμές των διαφόρων παραμέτρων λειτουργικότητας των πνευμόνων, καθώς και ταχύτερο ρυθμό μείωσης του βίαια εκπνεόμενου όγκου αέρα σε ένα λεπτό (FEV1) με την πάροδο της ηλικίας. Σε ό,τι αφορά τις διαταραχές του αναπνευστικού συστήματος που προκαλούνται από το κάπνισμα, έχει διαπιστωθεί ότι ο αριθμός της ημερήσιας κατανάλωσης τσιγάρων αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα κινδύνου για το χρόνιο βήχα, την απόχρεμψη, το συριγμό της αναπνοής και τη δύσπνοια.

Νεοπλασίες
Όσον αφορά τη σχέση του καπνίσματος και του καρκίνου του πνεύμονα, το 90% των καρκίνων του πνεύμονα στους άνδρες και το 79% στις γυναίκες οφείλεται στο κάπνισμα, ενώ ο σχετικός κίνδυνος για καρκίνο του πνεύμονα είναι 22 φορές μεγαλύτερος στους άνδρες καπνιστές, απ’ ότι στους μη καπνιστές και 12 φορές μεγαλύτερος στις γυναίκες καπνίστριες, σε σχέση με τις μη καπνίστριες. Ο αυξημένος κίνδυνος και στα δύο φύλα είναι ανάλογος με την ημερήσια κατανάλωση τσιγάρων και τη χρονική διάρκεια της καπνιστικής συνηθείας, καθώς και ανάλογος (σε μικρότερο βαθμό) με τον τύπο του τσιγάρου και το βαθμό εισπνοής του καπνού. Το κάπνισμα συσχετίζεται ακόμη, και με την πλειοψηφία των καρκίνων, όπως είναι ο καρκίνους του λάρυγγα, του φάρυγγα, του πνεύμονα του προστάτη, του παγκρέατος, των νεφρών, του οισοφάγου, της στοματικής κοιλότητας και της ουροδόχου κύστης. Σχεδόν το 40% των θανάτων εξαιτίας όλων των μορφών του καρκίνου και σχεδόν το 90% θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα μπορούν ν’ αποδοθούν στο κάπνισμα.


Νοσήματα καρδιαγγειακού συστήματος
Οι δύο κύριες νόσοι που προκαλούνται από το κάπνισμα είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος του πνεύμονα. Όσον αφορά τη σχέση του καπνίσματος με τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων είναι δοσοεξαρτώμενη, γεγονός που ισχύει, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες. Όσο περισσότερα τσιγάρα καπνίζουν οι άνθρωποι και όσο μεγαλύτερο διάστημα καπνίζουν, τόσο μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι, ενώ υπολογίζεται ότι το 25% των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα οφείλεται στο κάπνισμα. Το κάπνισμα αποτελεί μια από τις βασικότερες αιτίες αρτηριοσκλήρωσης και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, όπως και η υπέρταση για την πρόκληση του ισχαιμικής νόσου του μυοκαρδίου. Το μονοξείδιο του άνθρακα και η νικοτίνη είναι ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου και ενοχοποιούνται για την πρόκληση των καρδιαγγειακών παθήσεων. Η δράση του μονοξειδίου του άνθρακα που δεσμεύει την αιμοσφαιρίνη του αίματος, σε συνδυασμό με την επίδραση της νικοτίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, η οποία αυξάνει την καρδιακή συχνότητα κατά 15 περίπου χτύπους το λεπτό και βλάπτει κυρίως τα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων, προάγουν τη διαδικασία της αθηρωμάτωσης και της θρόμβωσης των αγγείων. Δεδομένα μελετών δείχνουν ότι η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο για καρδιακά επεισόδια και ότι η μείωση του κινδύνου αρχίζει εντός μηνών από τη διακοπή του. Τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες διακοπής του καπνίσματος, σε περιβάλλοντα πρωτογενούς πρόληψης έχουν αποκαλύψει ουσιαστικές μειώσεις στον κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια στα άτομα που έχουν διακόψει το κάπνισμα. Νοσήματα πεπτικού, μυοσκελετικού και συνδετικού ιστού, ουροποιητικού/γεννητικού συστήματος.

Το κάπνισμα σχετίζεται, μεταξύ άλλων νοσημάτων και με την εμφάνιση του γαστρικού έλκους, του έλκους δωδεκακτύλου, με τη νόσο Crohn και με την κίρρωση του ήπατος. Η οστική πυκνότητα των καπνιστών τείνει να είναι μικρότερη από αυτή των μη καπνιστών, ενώ το κάπνισμα συσχετίζεται με προβλήματα που εμφανίζονται αργότερα στη ζωή ενός ενήλικα, όπως είναι η οστεοπόρωση, τα προβλήματα στοματική υγείας, η έλλειψη ισχύος και η ρυτίδωση του δέρματος. Τα κάπνισμα μειώνει την όσφρηση και τη γεύση, αυξάνει την ουλίτιδα και την κακοσμία του στόματος, προκαλεί χρωματισμό των οδόντων και περισσότερα περιοδοντικά νοσήματα. Σε ό,τι αφορά τις γυναίκες, το κάπνισμα έχει βρεθεί ότι προκαλεί διαταραχές στην έμμηνο ρύση, μειώνει μέχρι και κατά 50% την γυναικεία γονιμότητα και σχετίζεται με την πρόωρη εμφάνιση (κατά δύο με τρία χρόνια) της εμμηνόπαυσης. Ακόμη, συσχετίζεται με τη μείωση του ανδρικού σπέρματος, καθώς και με τη μείωση της σεξουαλικής δραστηριότητας, καθώς φαίνεται ότι ο ανδρικός πληθυσμός που δεν καπνίζει έχει συχνότερες σεξουαλικές επαφές και αναφέρει άντληση μεγαλύτερης σεξουαλικής ικανοποίησης.


Νοσήματα νευρικού συστήματος και αισθητηρίων οργάνων/Γνωστικές λειτουργίες
Έχει, επίσης, αναφερθεί συσχέτιση του καπνίσματος με ημικρανίες, με μείωση της συγκέντρωσης και της μνήμης, με μείωση της ικανότητας για λεπτές κινήσεις, με μείωση της ακουστικής οξύτητας, με βλάβες του οπτικού νεύρου, με τη γήρανση και λέπτυνση του δέρματος, με την τριχόπτωση και με το πρώιμο άσπρισμα των μαλλιών. Είναι γνωστό ότι το κάπνισμα μπορεί να επιταχύνει και να επιφέρει, αρκετά πρόωρα στη ζωή των καπνιστών, την έκπτωση των πνευματικών ικανοτήτων που σχετίζονται με την καλή λειτουργία της μνήμης, της σκέψης και της αντίληψης. Ο λόγος για τον οποίο το κάπνισμα μπορεί να επηρεάσει τη γνωστική λειτουργία είναι εξαιτίας της επίδρασής του στη σκλήρυνση των αρτηριών, στην αθηρωσκλήρυνση και στην υπέρταση, που μειώνουν τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο και αυξάνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου. Περαιτέρω έρευνα απαιτείται να διεξαχθεί προκειμένου ν’ αποδειχθεί η συσχέτιση αυτών των παραγόντων με περαιτέρω μείωση της γνωστικής λειτουργίας στους καπνίζοντες.


Ανοσοποιητικό σύστημα/Αναπηρία
Το κάπνισμα καταστρέφει το ανοσοποιητικό σύστημα και αυξάνει τον κίνδυνο μολύνσεων. Οι καπνιστές τείνουν να είναι λιγότερο υγιείς από τους μη καπνιστές, ενώ είναι γνωστό ότι το κάπνισμα επιδεινώνει τα υπάρχοντα προβλήματα υγείας και αυξάνει το χρόνο που απαιτείται για να αναρρώσουν οι ασθενείς από κάποια ασθένεια ή χειρουργείο. Οι καπνιστές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών και έχουν χαμηλότερο προσδόκιμο επιβίωσης έπειτα από χειρουργικές επεμβάσεις, εξαιτίας της ζημιάς που έχει υποστεί το ανοσοποιητικό τους σύστημα. Αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο μολύνσεων, πνευμονίας, καθώς και άλλων αναπνευστικών επιπλοκών. Πολλά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσουν λειτουργικές βλάβες και αναπηρία. Οι μεγαλύτεροι ενήλικες έχουν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο να μείνουν ανάπηροι από καταστάσεις, όπως οι καρδιοπάθειες, η χρόνια εμφρακτική καρδιοπάθεια, τα κακοήθη νεοπλάσματα και η οστεοπόρωση, νοσήματα που επιδεινώνονται από το κάπνισμα. Στους καπνιστές παρατηρούνται, επίσης, χαμηλές τιμές της HDL χοληστερόλης και υψηλές τιμές της LDL χοληστερόλης, μειωμένη δραστικότητα φαρμάκων και αλλοίωση εργαστηριακών εξετάσεων, μείωση των ανοσοσφαιρινών IgE και IgA, καθώς και μείωση της κυτταροκτόνου δράσης των λευκών αιμοσφαιρίων. Το κάπνισμα αλληλοεπιδρά και μειώνει την αποτελεσματικότητα πολλών φαρμακευτικών σκευασμάτων, τα οποία χορηγούνται ευρέως σε ανθρώπους μεγαλύτερης κυρίως ηλικίας, για νοσήματα, όπως η υπέρταση, η αρθρίτιδα, η στηθάγχη και ο διαβήτης.


Υπέρταση
Στις αναπτυγμένες κοινωνίες η συχνότητας της υπέρτασης στους ενήλικες είναι 10-30%, ανάλογα με παράγοντες όπως η ηλικία και το βάρος. Το κάπνισμα προκαλεί οξεία αιμοδυναμική αντίδραση, η οποία περιλαμβάνει αύξηση της καρδιακής συχνότητας, της ACTH, της κορτιζόλης, της αλδοστερόνης και των κατεχολαμινών και της αρτηριακής πίεσης. Η υψηλή πίεση του αίματος επιβαρύνει τη λειτουργία της καρδιάς. Η καρδιά χρειάζεται να αντλήσει αίμα με πιο έντονο ρυθμό και οι αρτηρίες μεταφέρουν αίμα, το οποίο κινείται κάτω από μεγαλύτερη πίεση. Αν η υψηλή πίεση του αίματος συνεχίζει να υφίσταται για μεγάλο χρονικό διάστημα, η καρδιά και οι αρτηρίες ενδεχομένως να μην συνεχίσουν να λειτουργούν τόσο καλά, όσο θα έπρεπε. Άλλα όργανα του σώματος μπορεί, επίσης, να επηρεαστούν. Υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου, συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας, νεφρικής ανεπάρκειας και καρδιακής ανακοπής. Τόσο η κακοήθης υπέρταση, όσο και νεφρογενής υπέρταση είναι πιο συχνές στους καπνιστές. Οι αθηρωσκληρωτικές βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα αυξάνουν την πρόκληση των εγκεφαλικών επεισοδίων. Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται σημαντικά, όταν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου, όπως η υπέρταση, η παχυσαρκία, οι υψηλές τιμές χοληστερόλης και ο σακχαρώδης διαβήτης. Είναι τεκμηριωμένο το γεγονός ότι η ιατρική θεραπεία για την υπέρταση είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική στους καπνιστές, σε σχέση με τους μη καπνιστές.
image-316720-smoking.jpg


​ΟΙ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Η Βαρενικλίνη (champix)

Η βαρενικλίνη (varenicline) αποτελεί ένα νέο φαρμακευτικό σκεύασμα το οποίο προορίζεται ειδικά για τη θεραπεία διακοπής του καπνίσματος. Η βαρενικλίνη έχει την ιδιότητα να ανακουφίζει από την έντονη επιθυμία για νικοτίνη και από τα στερητικά συμπτώματα. Παράλληλα, λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας της ψυχολογικής εξάρτησης από τη νικοτίνη που δημιουργείται μέσω της τελετουργίας του ανάμματος του τσιγάρου.

Η βαρενικλίνη δεν είναι αντικαταθλιπτικό, όπως η βουπροπιόνη και δρα στους υποδοχείς της νικοτίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Η βαρενικλίνη εκτιμάται ότι έχει ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες που βαθμιαία υποχωρούν μέσα στο πρώτο δεκαήμερο της λήψης της. Έχει αξιολογηθεί ως ασφαλής και καλά ανεκτή από τον οργανισμό, ενώ ως πιθανές παρενέργειες του φαρμακευτικού αυτού σκευάσματος αναφέρονται η ναυτία, οι κεφαλαλγίες, η δυσκοιλιότητα και η βίωση άσχημων ονείρων κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η Βουπροπιόνη (zyban)

Η βουπροπιόνη είναι ένα ήπιο αντικαταθλιπτικό και αρχικά αξιοποιήθηκε ως τέτοιο. Στην πορεία των ερευνών όμως διαπιστώθηκε ότι προκαλεί απέχθεια από το τσιγάρο. Θεωρείται ότι δρα στο κέντρο της απόλαυσης του τσιγάρου στον εγκέφαλο. Πρέπει να χορηγείται υπό ιατρική παρακολούθηση και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (7-19 εβδομάδες).

Υπάρχουν τουλάχιστον δύο λόγοι για τους οποίους η χορήγηση αντικαταθλιπτικών μπορεί να ωφελήσει κατά την προσπάθεια διακοπής του καπνίσματος: α) η καταθλιπτική συμπτωματολογία μπορεί να είναι ένα σύμπτωμα της αποχής από τη νικοτίνη και η διακοπή του καπνίσματος πολύ συχνά έχει ως συνέπεια την εμφάνιση κατάθλιψης, β) η νικοτίνη μπορεί να έχει κάποιες αντικαταθλιπτικές ιδιότητες, οι οποίες συντηρούν τη συνέχιση του καπνίσματος. Η χορήγηση αντικαταθλιπτικών μπορεί λοιπόν να αντικαταστήσει την επίδραση αυτή από τη νικοτίνη. Η χορήγηση βουπροπιόνης βελτιώνει σε σημαντικό βαθμό τα συμπτώματα που εμφανίζονται εξαιτίας της αποχής από το κάπνισμα. Μπορεί, επίσης, να δράσει ως ανταγωνιστής στον υποδοχέα νικοτίνης μειώνοντας την ανθεκτική δυνητική ενέργειά της.

Η χορήγηση βουπροπιόνης ξεκινά μια με δύο εβδομάδες πριν την ημερομηνία διακοπής, σε δοσολογία τουλάχιστον 150mg για τις τρεις πρώτες ημέρες και 150mg δύο φορές ημερησίως για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα της θεραπείας. H χρήση και η αποτελεσματικότητά της συνίσταται και για την πρόληψη υποτροπής, όταν η διακοπή καπνίσματος έχει ήδη επιτευχθεί.

Οι σημαντικότερες παρενέργειες της χορήγησης βουπροπιόνης είναι οι κεφαλαλγίες, η αϋπνία, η ζάλη, η υπέρταση, οι επιληπτικές κρίσεις, η ξηροστομία και τα γαστρεντερικά συμπτώματα. Η βουπροπιόνη δεν μπορεί να λαμβάνεται ανεμπόδιστα από καπνιστές που ακολουθούν ήδη αγωγή για καρδιολογικό ή διαβητολογικό πρόβλημα υγείας. Η λήψη της συνδυάζεται με την ψυχολογική στήριξη του καπνιστή, πιθανώς και με τα υποκατάστατα νικοτίνης. Κόστος: Ένα πακέτο με εξήντα χάπια στοιχίζει 76,72 ευρώ και χορηγείται μόνο με συνταγή γιατρού.

Η Θεραπεία Υποκατάστασης με Νικοτίνη

Αποτελεί την πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη μορφή φαρμακευτικής προσέγγισης για τη θεραπεία της εξάρτησης από τον καπνό. Η φαρμακευτική αγωγή με νικοτίνη βελτιώνει την προσπάθεια διακοπής του καπνίσματος μέσα από έναν ή περισσότερους από τους ακόλουθους μηχανισμούς: 1) Μειώνει τα συμπτώματα που συνοδεύουν την αποχή από το κάπνισμα. 2) Μειώνει την έντονη επιθυμία για τσιγάρο. 3) Μπορεί να λειτουργήσει ως ανασταλτικός παράγοντας της ψυχολογικής εξάρτησης που δημιουργείται μέσω της τελετουργίας του ανάμματος του τσιγάρου. 4) Αποτελεί έναν τρόπο αντιμετώπισης της επιθυμίας σε περιόδους όπου το άτομο μπορεί να αισθανθεί έντονη επιθυμία για τσιγάρο. Υπάρχουν έξι ενδεδειγμένες διαθέσιμες μορφές θεραπείας υποκατάστασης με νικοτίνη: η τσίχλα, το αυτοκόλλητο, η ρινική και η εισπνεύσιμη μορφή χορήγησης, η υπογλώσσια μορφή και οι παστίλιες.

Οι διαφορές στην ταχύτητα και στην αποτελεσματικότητα της δράσης της νικοτίνης στον οργανισμό, μέσα από τις διαφορετικές αυτές διαθέσιμες μορφές χορήγησης, επιτρέπουν στον ασθενή να επιλέγει τη μορφή θεραπείας που είναι πιο κατάλληλη για τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του.

Η θεραπεία υποκατάστασης με νικοτίνη, σε όλες τις μορφές της, είναι γενικώς καλά ανεκτή από τον οργανισμό. Οι πιο κοινές παρενέργειες από τη χρήση της είναι οι τοπικές αντιδράσεις, ιδιαιτέρως ο ερεθισμός του δέρματος από τη χρήση του αυτοκόλλητου και η ρινική ενόχληση από τη χρήση του σπρέι, οι οποίες συνήθως δεν απαιτούν διακοπή της θεραπείας. Οι διαταραχές του ύπνου, οι οποίες αποτελούν και σύμπτωμα της αποχής από τον καπνό, αναφέρονται, επίσης, και στη θεραπεία υποκατάστασης με χρήση αυτοκόλλητων νικοτίνης.

Τα αυτοκόλλητα νικοτίνης. Τα αυτοκόλλητα νικοτίνης κυκλοφορούν σε δόσεις των 5, 10 και 15mg. Είναι επιθέματα, τα οποία ο καπνιστής κολλά σε κάποιο άτριχο σημείο του δέρματος, συνήθως στο μπράτσο. Κάθε μέρα, ένα καινούριο αυτοκόλλητο θα πρέπει να τοποθετείται σε διαφορετικό σημείο του σώματος, ώστε να μην ερεθιστεί το δέρμα. Η δόση εκκίνησης είναι συνήθως στα 15 mg και βαθμιαία μειώνεται στα 10 mg και μετά στα 5 mg. Καλό είναι, τα αυτοκόλλητα νικοτίνης να μη χρησιμοποιούνται για περισσότερο από οκτώ εβδομάδες. Είναι απαραίτητο όμως να συμβουλευτείτε το γιατρό σας για την απαραίτητη δόση και τη διάρκεια της αγωγής.

Κόστος: Το κουτί με εφτά αυτοκόλλητα των 15 mg στοιχίζει 14,05 ευρώ.

Οι τσίχλες νικοτίνης: Οι τσίχλες κυκλοφορούν σε δόσεις των 2mg και των 4mg. Η επιλογή εξαρτάται από το βαθμό της εξάρτησής του καπνιστή. Συνήθως, η τσίχλα θα πρέπει να λαμβάνεται για ένα-δύο μήνες και μέσα στον επόμενο μήνα να μειώνεται η χρήση της. Ο καπνιστής μασά την τσίχλα και μόλις αισθανθεί ένα κάψιμο στη γλώσσα, την τοποθετεί ανάμεσα στα δόντια και στα ούλα. Η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται μόλις ο καπνιστής αισθανθεί ξανά την επιθυμία για τσιγάρο. Μια τσίχλα απελευθερώνει νικοτίνη για περίπου 30΄. Η δοσολογία αφορά τη χρήση μιας τσίχλας κάθε δύο ώρες.

Κόστος: Το πακέτο με τις 30 ταμπλέτες στοιχίζει 3,14 ευρώ.

Το ρινικό σπρέι νικοτίνης. Το ρινικό σπρέι νικοτίνης απελευθερώνει γρήγορα νικοτίνη στο βλεννογόνο της μύτης. Η χρήση του περιλαμβάνει μια-δύο εισπνοές κάθε ώρα. Χρησιμοποιείται το λιγότερο οκτώ φορές την ημέρα και όχι περισσότερο από σαράντα φορές και για διάστημα όχι μεγαλύτερο των οκτώ εβδομάδων.

Η εισπνεύσιμη μορφή νικοτίνης (πίπα νικοτίνης). Η πίπα νικοτίνης είναι ένας κύλινδρος που μοιάζει με τσιγάρο και απελευθερώνει νικοτίνη σε μεγάλη δόση. Η πίπα νικοτίνης φαίνεται ελκυστική, γιατί χρησιμοποιώντας την, ο καπνιστής μιμείται την κίνηση του καπνίσματος. Ο καπνιστής αντικαθιστά το τσιγάρο με την πίπα νικοτίνης. Κατόπιν, εφόσον έχει αποσυνδεθεί η συνήθεια του καπνίσματος με το τσιγάρο, είναι πιο εύκολο για τον καπνιστή να διακόψει τη χρήση της πίπας. Καλό είναι η πίπα νικοτίνης να χρησιμοποιείται κάθε φορά που αισθάνεται ο καπνιστής την επιθυμία για τσιγάρο. Ως προς τη δοσολογία, δεν πρέπει να ξεπερνιούνται οι δεκαέξι δόσεις νικοτίνης την ημέρα και οι δώδεκα εβδομάδες χρήσης. Η πίπα απελευθερώνει ισχυρή δόση νικοτίνης, γι’ αυτό και πρέπει να λαμβάνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.

Κόστος: Μια συσκευασία με σαράντα δύο κομμάτια στοιχίζει 19.36 ευρώ.